ผู้ตรวจการแผ่นดินยื่นศาลรธน.ปมบัตรเลือกตั้งสส.

การเมืองไทยกำลังร้อนระอุอีกครั้ง เมื่อมีประเด็นใหญ่เกี่ยวกับความโปร่งใสในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (สส.) ล่าสุด ผู้ตรวจการแผ่นดินมีมติยื่นคำร้องให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยปมบัตรเลือกตั้งสส. ที่มีรหัส Barcode และ QR Code ซึ่งถูกมองว่าอาจทำให้การลงคะแนนไม่เป็นความลับ เรื่องนี้เกิดขึ้นหลังจากได้รับคำร้องเรียนจากประชาชนจำนวนมาก สะท้อนถึงความกังวลของคนไทยต่อระบบเลือกตั้งที่ต้องโปร่งใสและยุติธรรม

ผู้ตรวจการแผ่นดินมีมติยื่นคำร้องให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยปมบัตรเลือกตั้งสส.

วันที่ 13 มีนาคม 2569 สำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดินได้ประกาศมติสำคัญ โดยเห็นชอบให้ยื่นคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญตามมาตรา 213 ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560 เพื่อวินิจฉัยว่าการใช้ Barcode และ QR Code บนบัตรเลือกตั้งสส. ในวันเลือกตั้ง 8 กุมภาพันธ์ 2569 ขัดต่อเจตนารมณ์รัฐธรรมนูญหรือไม่ ผู้ตรวจการฯ พิจารณาจากข้อมูลข้อเท็จจริงและกฎหมาย พบว่ามีน้ำหนักเพียงพอ เพราะรหัสเหล่านี้อาจถูกใช้สืบทราบตัวผู้ลงคะแนนและผลโหวต ซึ่งขัดมาตรา 83 และ 85 ที่กำหนดให้การออกเสียงต้องเป็นความลับ

ก่อนหน้านี้ เมื่อ 10 มีนาคม 2569 ผู้ตรวจการแผ่นดินได้ประชุมหารือกันอย่างละเอียด โดยรับคำร้องเรียนจากประชาชนถึง 21 ราย คำร้องเหล่านี้ชี้ว่าการกระทำดังกล่าวละเมิดสิทธิเสรีภาพของผู้มีสิทธิเลือกตั้ง และอาจเชื่อมโยงได้กับบุคคลผู้ลงคะแนน ทำให้หลักการประชาธิปไตยที่ยึดการลงคะแนนลับถูกคุกคาม

เหตุผลหลักที่นำไปสู่ผู้ตรวจการแผ่นดินมีมติยื่นคำร้องให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยปมบัตรเลือกตั้งสส.

ประเด็นหลักคือ บัตรเลือกตั้งที่มี Barcode และ QR Code สามารถสแกนเพื่อดึงข้อมูล ซึ่งน่าเชื่อได้ว่าจะย้อนกลับไปถึงตัวบุคคลได้ คณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) เลขาธิการ กกต. และสำนักงาน กกต. ถูกมองว่ามีส่วนรับผิดชอบในการกำหนดรูปแบบบัตรนี้ สิ่งนี้ขัดกับหลักการพื้นฐานของรัฐธรรมนูญที่ปกป้องสิทธิเลือกตั้งให้เป็นส่วนตัว ผู้ตรวจการฯ จึงมองว่าเป็นการกระทำที่อาจผิดกฎหมายและต้องให้ศาลตีความ

• การลงคะแนนไม่เป็นความลับ ตามมาตรา 83 รัฐธรรมนูญ
• รูปแบบบัตรขัดมาตรา 85 ที่กำหนดลักษณะบัตรเลือกตั้ง
• อาจละเมิดสิทธิประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้ง

นอกจากนี้ ยังมีประเด็นร้องเรียนอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องกับการเลือกตั้งครั้งนั้น เช่น ระเบียบ กกต. ว่าด้วยการเลือกตั้งสส. พ.ศ. 2566 ข้อ 129 วรรคสอง ที่อนุญาตให้ใส่รหัสหรือเครื่องหมายพิเศษ ซึ่งถูกตั้งคำถามว่าชอบด้วยรัฐธรรมนูญมาตรา 85 และ พ.ร.ป.เลือกตั้งสส. มาตรา 84 96 หรือไม่ รวมถึงจำนวนบัตรแบบแบ่งเขตและบัญชีรายชื่อไม่เท่ากัน และการใช้รหัสอาจฝ่าฝืน พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 โดยผู้ตรวจการฯ กำลังพิจารณาอยู่

ผลกระทบต่อการเลือกตั้งและประชาธิปไตยไทย

กรณี ผู้ตรวจการแผ่นดินมีมติยื่นคำร้องให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยปมบัตรเลือกตั้งสส. นี้ ไม่ใช่แค่เรื่องเทคนิค แต่สะท้อนปัญหาลึกๆ ในระบบเลือกตั้งไทย การใช้เทคโนโลยีอย่าง Barcode QR Code เดิมทีอาจเพื่อป้องกันการปลอมแปลง แต่หากไม่รัดกุม อาจกลายเป็นเครื่องมือสอดแนมได้ สร้างความไม่เชื่อมั่นให้ประชาชน ในอดีตไทยเคยมีปัญหาการเลือกตั้งหลายครั้ง เช่น การทุจริตหรือการซื้อสิทธิขายเสียง หากศาลวินิจฉัยว่าผิด อาจนำไปสู่การเลือกตั้งใหม่หรือปรับปรุงระบบ

ผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายการเมืองมองว่า มาตรา 83 ระบุชัด ‘ผู้ใดจะบังคับหรือใช้กำลังประทุษร้าย หรือข่มขู่ หรือใช้กลอุบายหลอกลวง หรือยินยอมให้ผู้อื่นกระทำการดังกล่าว เพื่อประทุษผลประโยชน์ในการเลือกตั้ง ต้องระวางโทษ’ และมาตรา 85 กำหนดบัตรต้องเป็นเอกลักษณ์ไม่ซ้ำใคร แต่ต้องไม่เปิดเผยตัวผู้ใช้ หาก QR Code สามารถ track ได้ จะเป็นช่องโหว่ใหญ่

ความเห็นจากกกต. และฝ่ายอื่นๆ

กกต. ยัง chưaตอบสนองอย่างเป็นทางการ แต่ก่อนหน้านี้เคยชี้แจงว่ารหัสเหล่านี้ใช้เพื่อตรวจสอบความถูกต้องของบัตรเท่านั้น ไม่เชื่อมโยงกับผู้ลงคะแนน อย่างไรก็ตาม ผู้ตรวจการฯ มองว่ายังมีความเสี่ยงสูง ฝ่ายค้านและนักกิจกรรมเรียกร้องให้หยุดใช้ระบบนี้ทันทีเพื่อรักษาความเชื่อมั่น

ในมุมมองของผู้เขียน กรณีนี้เป็นสัญญาณเตือนว่าการนำเทคโนโลยีมาใช้ในการเลือกตั้งต้องสมดุลกับสิทธิส่วนบุคคล หากศาลรับคำร้องและวินิจฉัย จะเป็นมาตรฐานใหม่ให้ กกต. ปรับปรุง ช่วยยกระดับประชาธิปไตยไทยให้แข็งแกร่งยิ่งขึ้น คุณคิดอย่างไรกับประเด็นนี้? แสดงความเห็นในคอมเมนต์ด้านล่าง และอย่าลืมแชร์บทความเพื่อให้คนอื่นรับรู้ข้อมูลสำคัญ!

ที่มา – ผู้ตรวจการแผ่นดินมีมติยื่นคำร้องให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยปมบัตรเลือกตั้งสส.