ประเด็น “การดี” จ่อรุกฆาต “สดช.” ปมโครงการ TH AI Passport กำลังได้รับความสนใจจากสังคม หลัง ดร.การดี เลียวไพโรจน์ สส.บัญชีรายชื่อและรองหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ ออกมาเรียกร้องให้สำนักงานคณะกรรมการดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ หรือ สดช. ชี้แจงรายละเอียดเกี่ยวกับการจัดทำขอบเขตของงาน หรือ TOR โครงการระบบหนังสือเดินทางอิเล็กทรอนิกส์ TH AI Passport โดยเฉพาะประเด็นการไม่เข้าร่วมข้อตกลงคุณธรรม ทั้งที่เอกสาร TOR ระบุเงื่อนไขดังกล่าวไว้อย่างชัดเจน
โครงการนี้เป็นโครงการจัดซื้อจัดจ้างที่มีมูลค่าสูงและเกี่ยวข้องกับระบบดิจิทัลของภาครัฐ จึงจำเป็นต้องมีกระบวนการตรวจสอบที่รอบคอบ โปร่งใส และเปิดเผยต่อสาธารณะ การตั้งคำถามของฝ่ายการเมืองไม่ได้หมายความว่าหน่วยงานมีความผิดแล้ว แต่เป็นการขอให้ผู้เกี่ยวข้องอธิบายข้อเท็จจริง เพื่อให้ประชาชนและผู้ประกอบการที่อาจเข้าร่วมประมูลได้รับข้อมูลอย่างเท่าเทียมกัน
“การดี” จ่อรุกฆาต “สดช.” ปมโครงการ TH AI Passport
จากข้อมูลที่มีการเปิดเผย ดร.การดีได้ยื่นหนังสือต่อผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน เพื่อขอให้ตรวจสอบข้อพิรุธ 7 ประเด็นในโครงการ TH AI Passport ต่อมาได้รับการยืนยันจากกรมบัญชีกลางว่า โครงการดังกล่าวไม่ได้เข้าร่วมข้อตกลงคุณธรรม หรือ Integrity Pact ซึ่งเป็นกลไกที่ช่วยให้ผู้สังเกตการณ์อิสระเข้ามาตรวจสอบกระบวนการจัดซื้อจัดจ้างตั้งแต่ต้นจนจบ
จุดที่ถูกตั้งข้อสังเกตคือ TOR ของโครงการระบุไว้ในหมวดคุณสมบัติผู้ยื่นข้อเสนอ ข้อ 3.16 ว่า ผู้ยื่นข้อเสนอจะต้องลงนามในข้อตกลงคุณธรรม หากเป็นโครงการจัดซื้อจัดจ้างที่มีวงเงินตั้งแต่ 1,000 ล้านบาทขึ้นไป ขณะเดียวกันกลับมีข้อมูลว่าโครงการไม่ได้เข้าสู่กระบวนการดังกล่าว จึงเกิดคำถามว่า หน่วยงานผู้จัดทำและอนุมัติ TOR ได้ตรวจสอบเงื่อนไขของตนเองครบถ้วนหรือไม่
“การดี” จ่อรุกฆาต “สดช.” ปมโครงการ TH AI Passport กับคำถามเรื่องความโปร่งใส
ข้อตกลงคุณธรรมมีเป้าหมายสำคัญในการลดความเสี่ยงเรื่องการทุจริตและผลประโยชน์ทับซ้อน โดยเปิดทางให้ผู้สังเกตการณ์จากภายนอกเข้ามามีส่วนร่วมในขั้นตอนสำคัญ ไม่ว่าจะเป็นการร่าง TOR การกำหนดคุณสมบัติผู้เสนอราคา การประกวดราคา การพิจารณาผล และการส่งมอบงาน กลไกนี้จึงไม่ใช่เพียงเอกสารประกอบโครงการ แต่เป็นแนวทางสร้างความเชื่อมั่นให้กับทุกฝ่าย
หากโครงการมีวงเงินสูงและมีเงื่อนไขเกี่ยวกับข้อตกลงคุณธรรมอยู่ใน TOR การปฏิบัติให้สอดคล้องกับเอกสารย่อมเป็นเรื่องสำคัญ เพราะ TOR ถือเป็นกรอบหลักที่ผู้เข้าร่วมประมูลใช้พิจารณาสิทธิและหน้าที่ของตนเอง การเปลี่ยนแปลงหรือละเว้นขั้นตอนใดโดยไม่มีคำอธิบายที่ชัดเจน อาจทำให้เกิดข้อกังวลเรื่องความเสมอภาคและความเป็นธรรมในการแข่งขัน
ประเด็นที่ สดช. ควรชี้แจงต่อสาธารณะ
- เหตุผลของการไม่เข้าร่วมข้อตกลงคุณธรรม: สดช. ควรระบุหลักเกณฑ์และข้อกฎหมายที่ใช้ประกอบการตัดสินใจอย่างชัดเจน
- ความสัมพันธ์ระหว่างวงเงินโครงการกับเงื่อนไขใน TOR: ควรชี้แจงว่าโครงการเข้าข่ายเกณฑ์วงเงิน 1,000 ล้านบาทหรือไม่ และพิจารณาจากข้อมูลใด
- ลำดับเวลาการจัดทำเอกสาร: สังคมต้องการทราบว่า TOR จัดทำ อนุมัติ และส่งต่อให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องในช่วงเวลาใด
- การคุ้มครองผู้เสนอราคาทุกราย: ควรยืนยันว่าผู้เข้าร่วมโครงการได้รับข้อมูลและโอกาสอย่างเท่าเทียมกัน
- แนวทางแก้ไขหากพบข้อผิดพลาด: หน่วยงานควรเปิดเผยว่าจะทบทวน แก้ไข หรือหยุดกระบวนการในส่วนใดบ้าง
อีกประเด็นที่ถูกพูดถึงคือ TOR ฉบับดังกล่าวจัดทำแล้วเสร็จก่อนเข้าสู่กระบวนการของกรมบัญชีกลาง หากข้อเท็จจริงเป็นไปตามนี้ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรอธิบายว่าเหตุใดจึงกำหนดเงื่อนไขเรื่องข้อตกลงคุณธรรมไว้ในเอกสาร แต่ไม่ได้ดำเนินการให้สอดคล้องกัน การชี้แจงควรอ้างอิงเอกสารและขั้นตอนราชการ ไม่ควรตอบเพียงคำกล่าวกว้าง ๆ เพราะโครงการมีผลต่อความเชื่อมั่นด้านการจัดซื้อจัดจ้างของรัฐในภาพรวม
สำหรับผู้ประกอบการที่สนใจเข้าร่วมประมูล ประเด็นนี้อาจมีความสำคัญต่อการประเมินความเสี่ยงทางกฎหมายและธุรกิจ หากมีผู้ยื่นข้อเสนอรายใดเห็นว่ากระบวนการไม่เป็นไปตามกฎระเบียบ ก็อาจใช้สิทธิทักท้วงหรือขอให้หน่วยงานตรวจสอบก่อนเดินหน้าสู่ขั้นตอนการแข่งขันเต็มรูปแบบ ขณะเดียวกัน การกล่าวถึงความเป็นไปได้ที่โครงการอาจเป็นโมฆะยังต้องรอการตรวจสอบจากหน่วยงานที่มีอำนาจและพิจารณาข้อเท็จจริงอย่างเป็นทางการ
การตรวจสอบที่เป็นกลางจะช่วยแยกให้เห็นว่าเรื่องดังกล่าวเป็นความคลาดเคลื่อนทางเอกสาร ความเข้าใจไม่ตรงกันระหว่างหน่วยงาน หรือเป็นการละเลยขั้นตอนที่มีผลต่อความชอบด้วยกฎหมายของโครงการ การเปิดเผยข้อมูลอย่างครบถ้วนจะช่วยลดข้อสงสัยและทำให้ประชาชนติดตามกระบวนการได้อย่างมีเหตุผลมากขึ้น
ในมุมมองของสังคม โครงการดิจิทัลขนาดใหญ่ควรเดินหน้าไปพร้อมกับมาตรฐานธรรมาภิบาล ไม่ใช่เน้นเพียงความรวดเร็วในการจัดซื้อจัดจ้าง ดังนั้น สดช. และคณะกรรมการที่เกี่ยวข้องควรเร่งชี้แจงประเด็นใน TOR พร้อมเผยแพร่เอกสารที่ประชาชนสามารถตรวจสอบได้ หากพบข้อผิดพลาดจริง การทบทวนขั้นตอนตั้งแต่เนิ่น ๆ ย่อมดีกว่าปล่อยให้ข้อโต้แย้งขยายตัวจนกระทบความน่าเชื่อถือของโครงการในระยะยาว
ท้ายที่สุด ประเด็น “การดี” จ่อรุกฆาต “สดช.” ปมโครงการ TH AI Passport ควรได้รับการพิจารณาบนพื้นฐานของเอกสาร ข้อกฎหมาย และข้อเท็จจริงที่ตรวจสอบได้ ทุกฝ่ายควรติดตามคำชี้แจงอย่างใกล้ชิด และร่วมกันผลักดันให้การจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐโปร่งใส หากคุณเห็นว่าประเด็นนี้สำคัญ อย่าลืมติดตามข้อมูลจากหน่วยงานทางการและช่วยกันตั้งคำถามอย่างสร้างสรรค์ เพื่อให้โครงการของรัฐเกิดประโยชน์ต่อประชาชนอย่างแท้จริง
ที่มา – “การดี” จ่อรุกฆาต “สดช.” บี้แจงปม TOR โครงการ TH AI Passport
