ค้นพบแมวป่าสายพันธุ์ใหม่ในโบลิเวีย

การค้นพบแมวป่าสายพันธุ์ใหม่ในโบลิเวีย กลายเป็นข่าวสำคัญของวงการชีววิทยาและการอนุรักษ์ทั่วโลก เพราะนักวิทยาศาสตร์ยืนยันว่าแมวป่าขนาดใกล้เคียงกับแมวบ้านชนิดหนึ่งมีความแตกต่างทางพันธุกรรมจากแมวชนิดอื่นอย่างชัดเจน โดยตั้งชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Leopardus tilcayo หรือเรียกอย่างไม่เป็นทางการว่า “แมวทิลคาโย” น่าสนใจยิ่งกว่านั้นคือ ปัจจุบันพบสมาชิกของสายพันธุ์นี้ที่มีชีวิตและได้รับการยืนยันแล้วเพียงหนึ่งตัวเท่านั้น

ค้นพบแมวป่าสายพันธุ์ใหม่ในโบลิเวียได้อย่างไร

เรื่องราวเริ่มต้นขึ้นในปี 2016 เมื่อศูนย์ช่วยเหลือสัตว์ป่า Senda Verde แจ้งให้ เปาลา โนกาเลส-อัสการ์รุนซ์ นักชีววิทยาชาวโบลิเวียทราบว่า มีแมวป่าตัวหนึ่งซึ่งมีรูปร่างและลวดลายแตกต่างจากแมวที่พบทั่วไป ชาวบ้านพบมันตั้งแต่ยังเป็นลูกแมวบนถนนใกล้ผืนป่า จึงเข้าใจว่าเป็นแมวบ้านและนำไปเลี้ยงดู แต่หลังจากผ่านไปประมาณหนึ่งปี เจ้าของสังเกตเห็นพฤติกรรมแบบสัตว์ป่า จึงนำไปฝากไว้ที่ศูนย์ช่วยเหลือ

แมวตัวนี้ได้รับชื่อเล่นว่า “ทิกริโน” และปัจจุบันมีอายุประมาณ 10 ปี ลักษณะเด่นของมันคือใบหน้าขนาดเล็ก หูสั้นและค่อนข้างกลม หนวดยาว รวมถึงลวดลายจุดและวงแหวนบนลำตัวที่ดูคล้ายเสือดาว ในช่วงแรกนักวิจัยคิดว่ามันน่าจะเป็นแมวไทกรินา หรือ Leopardus tigrinus ซึ่งเป็นแมวป่าขนาดเล็กที่พบในหลายพื้นที่ของอเมริกาใต้

เบาะแสจากลวดลายและการตรวจดีเอ็นเอ

ต่อมาในปี 2019 โนกาเลส-อัสการ์รุนซ์กำลังจัดทำคู่มือเกี่ยวกับแมวป่าของโบลิเวีย และสังเกตว่าลวดลายของทิกริโนไม่ตรงกับภาพอ้างอิงของแมวไทกรินาจากบราซิล จุดบนลำตัวของมันมีขนาดใหญ่และแตกต่างมากกว่าที่เคยพบ ความสงสัยนี้นำไปสู่การทำงานร่วมกันของนักชีววิทยาและนักพันธุศาสตร์จากหลายประเทศ

ทีมวิจัยเก็บข้อมูลจากแมวที่มีชีวิต รวมถึงตัวอย่างจากพิพิธภัณฑ์ แล้วนำมาวิเคราะห์ดีเอ็นเอและจีโนมทั้งหมดของแมวในสกุล Leopardus จำนวน 38 ตัว ผลการศึกษาที่เผยแพร่ในวารสาร Current Biology พบว่า แมวทิลคาโยมีความแตกต่างทางพันธุกรรมอย่างชัดเจน และแยกสายวิวัฒนาการออกจากแมวไทกรินากลุ่มอื่นมานานประมาณ 1.4 ล้านปี

หลักฐานดังกล่าวทำให้นักวิทยาศาสตร์ยอมรับว่า Leopardus tilcayo เป็นสายพันธุ์ใหม่อย่างเป็นทางการ การค้นพบนี้ถือเป็นการค้นพบแมวป่าสายพันธุ์ใหม่ครั้งแรกในรอบกว่า 100 ปี นับจากการค้นพบแมวปัมปัสแห่งอุรุกวัยในปี 1923 แม้รูปลักษณ์ภายนอกของแมวกลุ่มนี้จะคล้ายกันมากจนแยกได้ยาก แต่เทคโนโลยีจีโนมช่วยเปิดเผยความแตกต่างที่สายตามนุษย์ไม่สามารถมองเห็น

แมวทิลคาโยเหลืออยู่กี่ตัว

ปัจจุบัน “ทิกริโน” เป็นสมาชิกของสายพันธุ์ Leopardus tilcayo ที่มีชีวิตและได้รับการยืนยันเพียงตัวเดียว อย่างไรก็ตาม นักวิทยาศาสตร์เชื่อว่าอาจยังมีแมวชนิดนี้อาศัยอยู่ตามธรรมชาติในป่าภูมิภาคยูงกัส ทางตะวันออกของเทือกเขาแอนดีส แต่ยังไม่ทราบจำนวนประชากรที่แน่นอน การไม่มีข้อมูลภาคสนามทำให้ยังตอบไม่ได้ว่ามันกำลังอยู่ในภาวะใกล้สูญพันธุ์มากน้อยเพียงใด

นักวิจัยยังไม่ทราบรายละเอียดสำคัญหลายอย่าง เช่น อาหารที่ชอบ พื้นที่หากิน พฤติกรรมการผสมพันธุ์ ระยะเวลาตั้งท้อง และจำนวนลูกในแต่ละครอก ข้อมูลเหล่านี้จำเป็นต่อการวางแผนอนุรักษ์ จึงมีความเป็นไปได้ว่าจะต้องใช้การสำรวจด้วยกล้องดักถ่าย การเก็บตัวอย่างดีเอ็นเอจากสิ่งแวดล้อม และการติดตามร่องรอยในป่าเพิ่มเติม

• ถิ่นกำเนิดที่ยืนยันได้อยู่ในภูมิภาคยูงกัสของโบลิเวีย
• มีขนาดใกล้เคียงกับแมวบ้านและมีลายจุดคล้ายเสือดาว
• แยกสายวิวัฒนาการจากแมวไทกรินาชนิดอื่นราว 1.4 ล้านปี
• พบตัวอย่างที่มีชีวิตและยืนยันสายพันธุ์แล้วเพียงหนึ่งตัว
• ยังต้องสำรวจประชากรในธรรมชาติเพื่อประเมินสถานะการอนุรักษ์

ทำไมการค้นพบครั้งนี้จึงสำคัญต่อการอนุรักษ์

การระบุชนิดพันธุ์ให้ถูกต้องเป็นพื้นฐานของงานอนุรักษ์ หากนักวิทยาศาสตร์เข้าใจว่าแมวหลายแบบเป็นสายพันธุ์เดียวกัน ทั้งที่จริงแล้วมีหลายสายพันธุ์ จำนวนประชากรของแต่ละสายพันธุ์ก็อาจถูกประเมินสูงเกินความเป็นจริง เมื่อแยกข้อมูลออกจากกัน อาจพบว่าสายพันธุ์ใดสายพันธุ์หนึ่งมีประชากรน้อยและต้องได้รับการคุ้มครองเร่งด่วน

แมวป่ากลุ่มไทกรินาต้องเผชิญกับการตัดไม้ทำลายป่า การสูญเสียถิ่นที่อยู่อาศัย การลักลอบล่า และการเปลี่ยนพื้นที่ธรรมชาติเป็นพื้นที่เกษตรกรรม ส่วนแมวทิลคาโยยังไม่เคยผ่านการประเมินสถานะการอนุรักษ์ เพราะเพิ่งได้รับการยืนยันว่าเป็นสายพันธุ์ใหม่ การค้นพบแมวป่าสายพันธุ์ใหม่ในโบลิเวียจึงไม่ได้เป็นเพียงการเพิ่มชื่อสัตว์อีกหนึ่งชนิดในตำรา แต่ยังเป็นจุดเริ่มต้นของการค้นหาประชากรและปกป้องถิ่นอาศัยของมัน

นอกจากนี้ ผลการศึกษายังตั้งคำถามใหม่ว่าแมวไทกรินาอาจมีมากกว่าสามชนิด โดยอาจเพิ่มเป็นห้าชนิด รวมถึงแมวทิลคาโย นักวิจัยยังพบเบาะแสว่าแมวไทกรินาในเปรูอาจเป็นชนิดย่อยใหม่ และแมวมาร์เกย์ที่เคยเชื่อว่าเป็นสายพันธุ์เดียวตั้งแต่เม็กซิโกถึงอาร์เจนตินาอาจมีความหลากหลายมากกว่าที่คิด ทั้งหมดนี้ต้องรอการตรวจสอบทางพันธุกรรมและการสำรวจภาคสนามเพิ่มเติม

เรื่องของทิกริโนสะท้อนว่า ธรรมชาติยังมีความลับซ่อนอยู่ใกล้ตัวกว่าที่เราคิด แม้สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดเท่าแมวบ้านจะดูเหมือนถูกศึกษาอย่างละเอียดแล้ว แต่ก็ยังมีสายพันธุ์ที่รอดพ้นจากการจำแนกมานานนับศตวรรษ การค้นพบนี้จึงควรเป็นแรงผลักดันให้ทุกฝ่ายสนับสนุนงานวิจัย ปกป้องผืนป่า และลดการรบกวนสัตว์ป่า เพราะการรู้จักสัตว์อย่างถูกต้องคือก้าวแรกของการช่วยให้พวกมันอยู่รอดต่อไป

ที่มา – ค้นพบ “แมวป่า” สายพันธุ์ใหม่ของโลกในรอบ 100 ปี ในโบลิเวีย เหลือรอดในศูนย์พักพิงเพียงตัวเดียว